Kurulum ve ilk adımlar

Kurulumdan ilk ödünç kaydına kadar

Hangi paketi seçmeliyim?

Beta sürümlerde .deb dosyasının adında sürümdeki - yerine . bulunur (ör. kutuphane-defteri_2026.10.0.beta.1_amd64.deb).

Kurulumdan önce

Bu hazırlıkları kurulumdan önce yapın; sonradan değiştirmek zahmetlidir.

• Bilgisayar okul demirbaşı olmalı. Program yalnız kurum demirbaşı bir bilgisayara kurulur (Bilgi ve Sistem Güvenliği Yönergesi md. 11/8, 11/23); kurulum sihirbazı bunun onayını ister. Kişisel bilgisayara kurmayın.
• Kütüphane masası için ayrı Windows hesabı (önerilir). Masada öğrenci görevliler çalışacağı için yönetici yetkisi olmayan, ayrı bir “kütüphane masası” hesabını okulun bilişim teknolojileri rehber öğretmeni (BTR) açar. Bu hesapta e-Okul, MEBBİS, e-posta ve kişisel oturumlar açılmaz. Programın verisi, programı çalıştıran hesabın klasöründe durur.
• Disk şifrelemesi (önerilir). Program kişi adlarını ve numaraları şifreler; eser adları, şube ve ödünç tarihleri şifresizdir. Bilgisayarın diskini BitLocker ile (Pardus'ta işletim sistemi kurulurken) şifreleyin.
• Parola ve kurtarma anahtarı. Yönetici parolası zorunludur ve en az iki görevlendirilmiş kişide bulunması önerilir. Sihirbazın verdiği tek seferlik kurtarma anahtarı yazdırılır ya da PDF olarak USB belleğe alınır ve müdürlükte kapalı zarfta saklanır. Parola da anahtar da kaybolursa şifreli veri açılamaz.
• Elektrik kesintisi. Kütüphane bilgisayarı için kesintisiz güç kaynağı (UPS) önerilir.

Windows kurulumu

Kurulum yönetici yetkisi ister: program Program Files altına kurulur ve Ağ Kataloğu için güvenlik duvarı kuralı kurulum sırasında eklenir.

1. Kütüphane masası hesabında oturum açın.
2. kutuphane-defteri-<sürüm>-win64-setup.exe dosyasını bu hesapta çalıştırın.
3. Windows'un yönetici onay penceresi (UAC) açılınca BTR yönetici hesabının kullanıcı adını ve parolasını girer. Kurulumu BTR kendi oturumunda başlatmasın: oturum açılınca başlatma görevi kurulum dosyasını başlatan hesaba yazılır.
4. Kurulum önce lisans sözleşmesini (PolyForm Noncommercial) gösterir, ardından iki seçenek sunar: Oturum açılınca Kütüphane Defteri'ni başlat (isteğe bağlı olarak pencereyi açmadan tepside) ve Yerel ağdan katalog taramasına izin ver (yalnız yerel alt ağdan gelen bağlantılara izin veren güvenlik duvarı kuralı). Kural tek başına bir şey açmaz; Ağ Kataloğu program içinden ayrıca açılır.
5. Bilgisayarda Microsoft Edge WebView2 yoksa kurulum onu da kurar; bunun için internet gerekir. Ağı kısıtlı bilgisayarda WebView2'yi önceden kurun.

Paketler imzasızdır; SmartScreen “tanınmayan uygulama” uyarısı verebilir (“Ek bilgi” → “Yine de çalıştır”). Önce aşağıdaki SHA-256 doğrulamasını yapın. Program açıkken kurulum başlatılırsa kurulum programa kapanma isteği gönderir; program düzenli kapanır.

Taşınabilir sürüm

…-win64-portable.zip dosyasını bir klasöre açıp kutuphane-defteri.exe'yi çalıştırın. Veriler yine %LOCALAPPDATA%\KutuphaneDefteri altına yazılır; klasörü silmek verileri silmez. Taşınabilir sürümde Ağ Kataloğu sunulmaz ve otomatik başlatma yoktur. Ağ Kataloğu gerekiyorsa programı kurulum dosyasıyla kurun; taşınabilir sürümde Ağ Doktoru'ndaki “Kuralı ekle/güncelle” düğmesini kullanmayın.

Pardus / Linux kurulumu

Paket Pardus 21 ve Pardus 23 ile bu sürümlerin dayandığı Debian 11 ve 12 üzerinde çalışacak biçimde üretilir.

.deb paketi ile (önerilen)

sudo apt install ./kutuphane-defteri_<sürüm>_amd64.deb

Bağımlılıklar dağıtımın deposundan kurulur; kurulum sırasında bilgisayarın depoya erişimi olmalıdır. Program menüde “Kütüphane Defteri” olarak görünür. Güncellemeden ve kaldırmadan önce programdan Çık; Pardus paketi açık programı kendisi kapatmaz.

Taşınabilir arşiv ile (sudo gerekmez)

tar -xzf kutuphane-defteri-<sürüm>-linux-x64.tar.gz
cd kutuphane-defteri-<sürüm>
./kur.sh

kur.sh programı kullanıcı klasörüne kurar ve menü kaydını ekler; kaldırmak için ./kaldir.sh. Taşınabilir arşivde Ağ Kataloğu açılamaz. Sonradan .deb paketine geçecekseniz önce programdan çıkıp arşivdeki ./kaldir.sh ile taşınabilir sürümü kaldırın; iki sürüm aynı veri klasörünü kullanır ve kaldir.sh verilere dokunmaz.

İlk açılış

Program ilk açıldığında Kurulum Sihirbazı gelir; üç adım tamamlanmadan diğer ekranlar açılmaz:

1. Yönetici parolası ve kurtarma anahtarı. Parola en az 8 karakterdir. Anahtar bir kez gösterilir; yazdırın, PDF olarak kaydedin ya da elle yazın, sonra sakladığınız kopyadan istenen iki grubu geri yazarak doğrulayın. Kurulum bu doğrulama yapılmadan tamamlanmaz.
2. Okul bilgileri. Okul adı, kademe ve etiketlerde basılan kısa ad; il, ilçe ve okul müdürü evrakta kullanılır. “Bu bilgisayar okul demirbaşıdır” onayı zorunludur.
3. Ders yılı ve kapalı günler. Ders yılının ve dönemlerin tarihleri girilir. Resmî tatiller ve dini bayramlar kendiliğinden eklenir; ara tatil ve yarıyılı “öğrenciye kapalı gün” olarak siz girersiniz.

Kurulum bitince Genel Bakış'taki Başlangıç Yol Haritası sıradaki işleri gösterir: e-Okul öğrenci ve personel listelerinin aktarımı, kapalı günler, katalog şablonu, kurtarma anahtarının saklanması, parolanın ikinci görevliyle paylaşılması ve Ağ Kataloğu için BTR görüşmesi.

İlk adımlar

Aydınlatma metni

Veri sorumlusu okuldur. Program okulun duyurması için bir kütüphane aydınlatma metni basar (Kişiler → Üyeler → Üyelik Belgeleri); metin e-Okul listeleri aktarılmadan önce duyurulur.

Kişiler: e-Okul listeleri

Öğrenci ve personel listeleri e-Okul'un Excel raporlarından, dosya değiştirilmeden aktarılır: öğrenci için OOG01001R020 — Sınıf/Şube Öğrenci Listesi, personel için OOK01001R1 — Personel Listesi. Önizle hiçbir şey yazmadan aktarımın etkisini gösterir. T.C. kimlik numarası istenmez ve tutulmaz. Aktarım kimseyi silmez: listede bulunmayanlar Ayrılış Havuzu'nda kararınızı bekler.

Katalog: önce liste ya da önce etiket

• Önce liste: kitap listeniz varsa programın Excel şablonuyla toplu aktarılır, sonra etiketler basılıp raf raf yapıştırılır.
• Önce etiket (çoğu okulun yolu): hazır liste yoksa boş barkod etiketleri basılıp kitaplara yapıştırılır; kitap Katalog → Hızlı Kayıt'ta ISBN barkodundan okutulur, künye yazılır ve kitaptaki etiket okutularak nüsha o numarayla açılır.

Geçiş döneminde ödünç istenen etiketsiz bir kitabı bekletmeyin: Hızlı Kayıt'ta “Etiket yok — yeni numara ver” ile o an kaydedip tek etiketini basın.

Masa: üye kartı, ödünç ve iade

1. Üyelikleri açın ve üye kartlarını basın (Kişiler → Üyeler, Kart Basımı).
2. Dolaşım Masası'nda üye kartını okutun; ekranda üyenin adı ve kalan ödünç hakkı görünür. Kitabın kütüphane etiketini (ISBN barkodunu değil) okutun; iş bitince “Bitti”ye basın. İade için üye kartı okutmadan kitabın etiketini okutmanız yeter; iade hiçbir durumda kilitlenmez.
3. Masada öğrenci görevli çalışacaksa Görevli kipine geçin: yönetici işleri kapanır, yalnız masa işleri açık kalır. Yönetici kipi işlem yapılmazsa varsayılan olarak 3 dakikada, işlem yapılsa da en geç 30 dakikada kendiliğinden görevli kipine iner (süreler Ayarlar → Kütüphane Politikası'ndan değiştirilebilir).

Pencerenin çarpı düğmesi programı kapatmaz, pencereyi tepsiye gizler. Programı kapatmak için üst çubuktaki ya da tepsi menüsündeki Çık'ı kullanın; görevli kipinde Çık yönetici parolası ister.

Yedekleme ve yeni bilgisayara taşıma

Program her gün şifreli bir otomatik yedek alır (gunluk-<tarih>.kdbak) ve 14 gün saklar; her sürüm güncellemesinden önce de ayrıca yedek bırakır (son beş). Yedekler şifrelidir ve yalnız yönetici parolası ya da kurtarma anahtarıyla açılır.

Yedekler bilgisayarın kendisindedir; disk bozulursa onlar da gider. Ayda bir Ayarlar → Güvenlik'ten şifreli yedek indirip USB belleğe taşıyın, belleği bilgisayardan ayrı saklayın. USB'de son iki yedeği tutun, bilgisayarda kopya bırakmayın; yedeği e-postayla göndermeyin, bulut depolamaya koymayın. Program son indirmeden 30 gün sonra Genel Bakış'ta hatırlatır.

Yedekten geri dönme

Windows'ta Başlat menüsündeki “Kütüphane Defteri — Yedekten Geri Yükle” kısayolunu, Pardus'ta kutuphane-defteri --geri-yukle komutunu çalıştırın. Program tepsideyse önce Çık'ı seçin. Mevcut veritabanı silinmez, kenara alınır.

Yeni bilgisayara taşıma

1. Eski bilgisayarda şifreli yedek indirip USB'ye alın; aynı belleğe data klasöründeki verilmis-kartlar.txt dosyasını da kopyalayın (verilmiş kart numaralarının kişisiz listesidir, kart numarasının yeniden verilmesini önler).
2. Yeni bilgisayarın okul demirbaşı olduğunu doğrulayın, masa hesabını açın ve programı kurun.
3. Yedeği geri yükleyin (eski bilgisayarın parolası ya da kurtarma anahtarıyla), programı açmadan önce verilmis-kartlar.txt'yi yeni data klasörüne koyun.
4. Programı açın; kitap, üye ve açık ödünç sayılarını eski bilgisayarla karşılaştırın.
5. Ağ Kataloğu kullanılıyorsa Ağ Doktoru'nda güvenlik duvarı denetimini görün, BTR'den sabit adres ayırmayı yeni bilgisayara taşımasını isteyin; adres değiştiyse afişi ve yer imlerini yenileyin.
6. Yeni kurulum çalışınca eski bilgisayardaki veri, yedek ve günlük klasörlerini silin.

Kütüphane yöneticisi değişince Ayarlar → Güvenlik → Görev Devri kullanılır: parola ve kurtarma anahtarı birlikte yenilenir, görev devri notu basılır. Masa hesabının Windows parolasını da değiştirin.

Ağ Kataloğu (isteğe bağlı)

Ağ Kataloğu, okul ağındaki bilgisayarların ve etkileşimli tahtaların kütüphane kataloğunu tarayıcıyla, salt okur olarak taramasını sağlar. Kişisel veri göstermez: künye, yer numarası, bölüm ve nüshaların durumu görünür; bir nüshanın ödünçte olduğu görünür, kimde olduğu ve ne zaman döneceği görünmez. Varsayılan olarak kapalıdır, yalnız yönetici kipinde açılır ve internete hiç çıkmaz. Yalnız kurulu programda (Windows kurulum dosyası ya da Pardus .deb paketi) sunulur, taşınabilir sürümlerde sunulmaz.

1. Ayarlar → Ağ Kataloğu'nu açın. Önce BTR'yle görüşün: port (varsayılan 8765), güvenlik duvarı kuralı ve bilgisayarın adresinin sabit kalması (sabit adres ayırma) konuşulur. Program BTR'nin ve okul müdürünün imzalayacağı bir Ağ Hizmeti Bilgi Notu basar.
2. Windows'ta Ağ Doktoru güvenlik duvarı kuralını beş maddede denetler; biri tutmazsa katalog hiç dinlemez. Pardus'ta kuralı BTR açar; Ağ Doktoru yalnız yerel ağa ve tahta ağına izin veren komutu hazır verir.
3. Ağ Kataloğunu aç düğmesine basın, Ağ Doktoru'ndan afişi basın ve tahtalar için yer imi dosyalarını üretip BTR'ye verin.
4. Erişimi okul ağındaki başka bir bilgisayardan sınayın; Ağ Doktoru gereken komutu gerçek adresle hazır verir (Windows'ta Test-NetConnection <IP> -Port <port>).

Güncelleme

Program yeni sürümü yalnız siz Ayarlar → Güncelleme → Şimdi denetle düğmesine bastığınızda GitHub'dan sorar; açılışta internete çıkmaz. Windows'ta kurulum dosyası da GitHub'dan, SHA-256 özetiyle doğrulanarak iner. Windows'ta her güncelleme yönetici onayı ister (UAC'ye BTR kimliği girilir); güvenlik duvarı kuralı ve port korunur. Program her sürüm geçişinden önce kendiliğinden yedek alır.

MEB ağında GitHub'a erişim kapalı olabilir. O zaman program bunu söyler ve bu sitedeki program sayfasının bağlantısını verir (bağlantıyı tarayıcı açar; program bu siteye ve indirme alanına kendisi istek atmaz): yeni sürümü buradan indirip doğrulayın ve masa hesabında kurun. Pardus'ta yeni .deb dosyasını programdan çıktıktan sonra aynı komutla kurun.

Adında -beta. geçen sürümler ön sürümdür. Ön sürüm kullanan bilgisayar hem sonraki ön sürümü hem kararlı sürümü görür; kararlı sürüm kullanan bilgisayara ön sürüm önerilmez. “GitHub ile güvenli bağlantı doğrulanamadı” iletisi ağ engeli değildir: önce bilgisayarın tarih ve saatini denetleyin, saat doğruysa BTR'ye bildirin.

İndirilen dosyayı doğrulama

Paketler imzasızdır. Kurmadan önce indirdiğiniz dosyanın SHA-256 özetini, sürümle yayımlanan SHA256SUMS-<sürüm>.txt dosyasındaki satırla karşılaştırın (GitHub'dan indirdiyseniz özet dosyasının adı SHA256SUMS.txt'dir).

Windows PowerShell

Get-FileHash .\kutuphane-defteri-<sürüm>-win64-setup.exe -Algorithm SHA256

Pardus / Linux

sha256sum -c SHA256SUMS-<sürüm>.txt --ignore-missing

--ignore-missing indirmediğiniz paketlerin satırlarını atlar. Çıkan özet dosyadaki satırla birebir aynı olmalıdır.

Sık karşılaşılan sorunlar

“Pencere açılamadı: Microsoft Edge WebView2 Çalışma Zamanı bulunamadı” (Windows)

Kurulum paketi WebView2'yi kurar; ağı kısıtlı bilgisayarda ya da taşınabilir sürümde eksik kalabilir. Kurulu programda, programın kurulum klasöründeki MicrosoftEdgeWebView2Setup.exe dosyasını çalıştırın (internet ister). Taşınabilir sürümde bu dosya yoktur; Microsoft'un WebView2 “Evergreen” kurulum dosyasını kurun. Kurulum yetkiniz yoksa BTR'den isteyin, sonra programı yeniden açın.

“Kütüphane Defteri zaten çalışıyor”

Program tek kopya çalışır ve çoğu zaman tepsidedir. Saatin yanındaki simge alanına bakın; simgeden pencereyi açın ya da Çık'ı seçin.

“Veri dosyası bozuk görünüyor”

Program veriyi korumak için açılmamıştır. Yedekten geri dönme adımlarıyla son sağlam yedeğe dönün; bozuk dosyayı silmeyin ve destek kaydına eklemeyin.

“Güvenlik dosyası bulunamadı ya da okunamıyor”

Kayıtların anahtarı data klasöründeki guvenlik.json dosyasındadır. Sağlam bir kopyası varsa geri koyup “Yeniden denetle”ye basın; yoksa aynı ekrandan bir yedeği geri yükleyin. Her yedek güvenlik dosyasını da taşır.

“Program sürümü eski”

Veri, bilgisayardaki programdan daha yeni bir sürümle açılmış ya da daha yeni bir sürümün yedeği geri yüklenmiştir. Program veriyi korumak için açılmaz; programı son sürüme güncelleyin, veri dosyasına dokunmayın.

PDF üretilmiyor ya da Türkçe karakterler bozuk

Komut isteminden ya da uçbirimden kutuphane-defteri --pdf-duman deneme.pdf teşhis kipini çalıştırın. Çıkış kodu 0 değilse logs klasöründeki günlük dosyasıyla birlikte BTR'ye iletin.

Programı kaldırma

• Windows (kurulum): Ayarlar → Uygulamalar → Kütüphane Defteri → Kaldır (UAC'ye BTR kimliği girilir). Güvenlik duvarı kuralı ve başlatma görevi de silinir.
• Windows (taşınabilir): klasörü silin.
• Pardus (.deb): BTR açtığı güvenlik duvarı kurallarını kaldırır, sonra sudo apt remove kutuphane-defteri.
• Linux (taşınabilir): arşivdeki ./kaldir.sh.

Kaldırma verilerinizi silmez: katalog, üyeler ve yedekler veri klasörlerinde kalır. Bilgisayar okuldan çıkacaksa önce şifreli bir yedeği USB'ye alın, sonra veri klasörünü ve yedekleri silin.

Ayrıntılı kurulum ve sorun giderme kılavuzu (BTR için çıkış kodları dahil) depodaki kurulum belgesinde, okul ağı ayarları ağ kurulumu belgesindedir. Okul ağında GitHub'a erişilemiyorsa aynı bilgiler programın içindeki Kullanım Kılavuzu'nda da vardır.